⚖️ Sơ Đồ Tư Duy Nhập Môn Luật Học - Đỗ Mạnh Hưng UEH
Trang Website: hungueh.blogspot.com
100%
Tách khỏi xã hội, tổ chức thành hệ thống cơ quan chuyên trách. Có khả năng quản lý, điều hành các quan hệ xã hội và sử dụng biện pháp cưỡng chế theo pháp luật. Ví dụ trong tài liệu: quân đội, cảnh sát, nhà tù, tòa án. Bộ máy quyền lực công cộng đặc biệt Quyền tối cao trong phạm vi lãnh thổ. Quyền độc lập, tự quyết trong quan hệ quốc tế. Ví dụ trong tài liệu: quyết định thể chế chính trị; ký kết điều ước quốc tế. Chủ quyền quốc gia Nhà nước quy định các khoản đóng góp bắt buộc của cá nhân, tổ chức để duy trì bộ máy và bảo đảm chi tiêu công. Ví dụ trong tài liệu: thuế giá trị gia tăng (VAT), thuế thu nhập cá nhân, thuế xuất nhập khẩu. Định và thu thuế Ban hành quy tắc xử sự chung có tính bắt buộc. Tổ chức thực hiện và bảo đảm thực hiện bằng các cơ chế nhà nước, kể cả cưỡng chế khi đủ căn cứ pháp luật. Ví dụ trong tài liệu: Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự. Ban hành pháp luật và quản lý xã hội bằng pháp luật 1.1. Đặc trưng cơ bản của nhà nước Tổ chức quyền lực công cộng đặc biệt, quản lý toàn xã hội. Hoạt động bằng pháp luật; có tính bắt buộc chung và có thể được bảo đảm bằng cưỡng chế nhà nước. Thực hiện chức năng đối nội và đối ngoại. Nhà nước Liên kết những người có cùng chí hướng chính trị; trong tài liệu nêu mục tiêu đại diện giai cấp/tầng lớp, giành hoặc giữ chính quyền. Lãnh đạo, định hướng hệ thống chính trị; hoạt động theo điều lệ, nghị quyết và cơ chế tổ chức của mình. Ví dụ trong tài liệu: Đảng Cộng sản Việt Nam. Tổ chức chính trị Đại diện, tập hợp các tầng lớp nhân dân; tham gia quản lý, giám sát và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thành viên. Hoạt động dựa trên điều lệ, sự tham gia và tự quản của tổ chức. Ví dụ trong tài liệu: Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Phụ nữ. Tổ chức chính trị – xã hội Tập hợp người cùng lĩnh vực nghề nghiệp. Hỗ trợ nghiệp vụ, bảo vệ quyền lợi hội viên, xây dựng chuẩn mực nghề nghiệp. Ví dụ trong tài liệu: Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Hội Nhà báo. Tổ chức xã hội – nghề nghiệp Tiêu chí so sánh: khái niệm; cách hình thành; chức năng; phương thức hoạt động; tính bắt buộc/cưỡng chế; đối tượng và phạm vi tác động. 1.2. Phân biệt nhà nước với các tổ chức khác Quyền lực tối cao tập trung toàn bộ hoặc một phần vào người đứng đầu theo nguyên tắc thế tập. Các dạng được nêu: quân chủ tuyệt đối; quân chủ hạn chế/quân chủ lập hiến. Ví dụ trong tài liệu: Vương quốc Anh, Thái Lan, Nhật Bản được nêu ở nhóm quân chủ lập hiến. Quân chủ Quyền lực tối cao thuộc về một hoặc một số cơ quan hình thành theo nhiệm kỳ, gắn với cơ chế bầu cử. Các dạng được nêu: cộng hòa tổng thống, cộng hòa đại nghị, cộng hòa lưỡng tính/bán tổng thống, cộng hòa xã hội chủ nghĩa. Ví dụ trong tài liệu: Việt Nam, Pháp, Hoa Kỳ. Cộng hòa Tiêu chí phân biệt: cách hình thành nguyên thủ; cơ chế nhiệm kỳ/thế tập; quan hệ giữa nguyên thủ, nghị viện và chính phủ; hình thức cấu trúc; chế độ chính trị. Lưu ý khái niệm: hình thức chính thể khác hình thức cấu trúc nhà nước; không suy ra loại cấu trúc chỉ từ việc một quốc gia là quân chủ hay cộng hòa. 1.3. Hình thức chính thể: quân chủ và cộng hòa Nhà nước đơn nhất. Nhà nước liên bang. Bảng ví dụ trong tài liệu có phân loại các quốc gia theo chính thể và cấu trúc; đây là dữ liệu học tập trong tài liệu nguồn, không phải bảng kiểm chứng cập nhật độc lập. Hình thức cấu trúc Phương pháp, cách thức thực hiện quyền lực nhà nước và tổ chức quan hệ giữa nhà nước với xã hội. Tài liệu đặt vấn đề chế độ chính trị có thể gắn với phương pháp dân chủ hoặc phản dân chủ. Chế độ chính trị Ba khái niệm cần phân biệt: chính thể = cách tổ chức quyền lực tối cao; cấu trúc = quan hệ tổ chức quyền lực theo lãnh thổ; chế độ chính trị = phương pháp thực hiện quyền lực. 1.4. Hình thức cấu trúc nhà nước và chế độ chính trị Tổng thể các cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương. Được tổ chức theo nguyên tắc thống nhất, phối hợp để thực hiện chức năng và nhiệm vụ chung của nhà nước. Bộ máy nhà nước Bộ phận cấu thành bộ máy nhà nước. Có thẩm quyền pháp lý và nhiệm vụ cụ thể; được hình thành bằng bầu cử, bổ nhiệm hoặc phương thức luật định. Ví dụ trong tài liệu: Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tài chính, Tòa án nhân dân tối cao. Cơ quan nhà nước Tiêu chí phân biệt: phạm vi; vị trí trong hệ thống; cách hình thành; chức năng; thẩm quyền; phương thức phối hợp. 1.5. Bộ máy nhà nước và cơ quan nhà nước Đại diện nhà nước về đối nội và đối ngoại. Hình thành theo thể chế của từng quốc gia; ví dụ ở Việt Nam là Chủ tịch nước. Có các thẩm quyền hiến định như công bố văn bản, quyết định hoặc thực hiện nhiệm vụ đối ngoại theo quy định. Nguyên thủ quốc gia Đại diện nhân dân; thực hiện quyền lập hiến, lập pháp, quyết định vấn đề quan trọng và giám sát. Có thể tổ chức đơn viện hoặc lưỡng viện ở các quốc gia khác nhau. Nghị viện/cơ quan đại diện Tổ chức thi hành pháp luật; quản lý hành chính; điều hành các lĩnh vực kinh tế – xã hội. Thường gồm người đứng đầu chính phủ, các bộ và cơ quan ngang bộ theo mô hình quốc gia. Chính phủ/cơ quan hành pháp Tòa án thực hiện chức năng xét xử, giải quyết vụ án và bảo vệ công lý theo thẩm quyền. Cần phân biệt cơ quan xét xử với cơ quan thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp. Cơ quan tư pháp 1.6. Các loại cơ quan nhà nước theo chức năng khái quát Nhiệm vụ nhà nước: mục tiêu, yêu cầu nhà nước cần đạt trong từng giai đoạn. Chức năng nhà nước: những phương diện hoạt động chủ yếu nhằm thực hiện nhiệm vụ. Quan hệ: nhiệm vụ định hướng và quyết định nội dung chức năng; chức năng là phương diện hoạt động để hiện thực hóa nhiệm vụ. Quyền lực nhà nước và nhân dân: tài liệu nhấn mạnh quyền lực thuộc về nhân dân, có thể thực hiện trực tiếp hoặc thông qua cơ quan đại diện. Phân chia dân cư theo lãnh thổ: là đặc trưng tổ chức quản lý nhà nước, không dựa trên huyết thống, giới tính hay tôn giáo. 1.7. Chức năng, nhiệm vụ và quyền lực nhà nước Tình huống nguồn: Taliban giành quyền kiểm soát Afghanistan sau khi tiến vào Kabul. Vấn đề pháp lý: việc kiểm soát lãnh thổ trên thực tế có tự động làm phát sinh sự công nhận hợp pháp quốc tế hay không? Phân biệt: kiểm soát trên thực tế (de facto) và sự công nhận/tính chính danh trong quan hệ quốc tế (de jure) không đồng nhất. Các yếu tố được bài soạn nêu: kiểm soát lãnh thổ và bộ máy; thiện chí; khả năng thực hiện nghĩa vụ quốc tế; nhân quyền; chính phủ bao trùm; vấn đề tổ chức khủng bố; thái độ công nhận của các quốc gia. Kết luận theo bài soạn: thắng thế quân sự không tự động dẫn đến việc được mọi quốc gia công nhận là chính phủ hợp pháp. Cách dùng khi lập sơ đồ: đặt nhánh này dưới “vận dụng/ tình huống”, không coi đây là định nghĩa chung về mọi trường hợp công nhận chính phủ. 1.8. Vấn đề nghiên cứu: công nhận chính phủ mới trong luật quốc tế NHÁNH 1 — NHÀ NƯỚC VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NHÀ NƯỚC ĐỖ MẠNH HƯNG (89261020143) Cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Do cử tri cả nước bầu; bài soạn ghi nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp, bỏ phiếu kín và nhiệm kỳ 5 năm. Hoạt động chủ yếu thông qua kỳ họp; quyết định vấn đề thuộc thẩm quyền theo nguyên tắc biểu quyết. Có chức năng lập hiến, lập pháp, quyết định vấn đề quan trọng và giám sát tối cao. Cơ cấu được bài soạn nêu: Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội. Quốc hội Cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, cơ quan chấp hành của Quốc hội; thực hiện quyền hành pháp. Bài soạn mô tả Quốc hội bầu Thủ tướng theo đề nghị của Chủ tịch nước; phê chuẩn việc bổ nhiệm các thành viên Chính phủ theo trình tự được nêu. Tổ chức thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết; quản lý hành chính nhà nước và điều hành các lĩnh vực. Làm việc theo chế độ tập thể, đồng thời đề cao trách nhiệm cá nhân của Thủ tướng và từng thành viên trong phạm vi nhiệm vụ. Chính phủ Cơ quan xét xử, thực hiện quyền tư pháp. Giải quyết các vụ án, vụ việc thuộc thẩm quyền; bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân và lợi ích hợp pháp theo quy định. Tài liệu nêu nguyên tắc Thẩm phán và Hội thẩm độc lập, chỉ tuân theo pháp luật khi xét xử. Tòa án nhân dân (TAND) Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Tài liệu nêu nguyên tắc tập trung, thống nhất lãnh đạo trong ngành. Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) Theo bài soạn: HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương; UBND là cơ quan chấp hành của HĐND, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương. HĐND do cử tri địa phương bầu; UBND hình thành theo quy định pháp luật. HĐND quyết định vấn đề thuộc thẩm quyền và giám sát; UBND tổ chức thi hành Hiến pháp, pháp luật và nghị quyết của HĐND. Chính quyền địa phương Cơ quan hiến định được Quốc hội thành lập; tổ chức và hoạt động theo chế độ tập thể, quyết định theo đa số theo phần trình bày trong tài liệu. Hội đồng bầu cử quốc gia Cơ quan hiến định thực hiện kiểm toán việc quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công. Bài soạn nêu cơ quan hoạt động độc lập và chỉ tuân theo pháp luật. Kiểm toán nhà nước 2.1. Các cơ quan nhà nước được bài soạn trình bày theo Hiến pháp năm 2013 Đại diện nhân dân cả nước. Lập hiến, lập pháp; quyết định vấn đề trọng đại; giám sát tối cao. Hoạt động qua kỳ họp, Ủy ban Thường vụ, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban. Quốc hội ở trung ương Đại diện ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân địa phương. Quyết định vấn đề thuộc thẩm quyền địa phương; giám sát việc tuân thủ pháp luật và thực hiện nghị quyết. Cơ cấu và cấp tổ chức phải đọc theo đúng phần tài liệu và pháp luật có hiệu lực tại thời điểm nghiên cứu. Hội đồng nhân dân ở địa phương Điểm so sánh Quốc hội – HĐND: phạm vi đại diện; cấp độ quyền lực; thẩm quyền; phạm vi nghị quyết; đối tượng giám sát; phạm vi lãnh thổ. 2.2. Hệ thống cơ quan quyền lực nhà nước/cơ quan dân cử Chính phủ: cơ quan hành chính nhà nước cao nhất; thống nhất quản lý hành chính nhà nước. Bộ và cơ quan ngang bộ: thực hiện quản lý nhà nước theo ngành/lĩnh vực được phân công. UBND và cơ quan chuyên môn thuộc chính quyền địa phương: tổ chức thi hành pháp luật và quản lý hành chính trong phạm vi thẩm quyền. Tiêu chí phân tích cơ quan quản lý: vị trí; cơ quan thành lập; phạm vi lãnh thổ/ngành; chức năng; nhiệm vụ; quyền hạn; quan hệ chỉ đạo và phối hợp. 2.3. Hệ thống cơ quan quản lý nhà nước Tòa án: thực hiện quyền tư pháp bằng hoạt động xét xử; giải quyết tranh chấp, xác định trách nhiệm pháp lý trong vụ việc thuộc thẩm quyền. Viện kiểm sát: thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Phân biệt chức năng: Tòa án xét xử và ra phán quyết; Viện kiểm sát thực hiện công tố/kiểm sát theo luật. Nguyên tắc cần nhớ trong tài liệu: độc lập xét xử, chỉ tuân theo pháp luật; tổ chức ngành kiểm sát theo nguyên tắc tập trung, thống nhất lãnh đạo. Lưu ý thời điểm: sơ đồ khái niệm không nên đóng đinh cơ cấu cấp tòa hoặc tên cơ quan theo mô hình cũ; khi nêu cơ quan cụ thể phải kiểm tra văn bản hiện hành. 2.4. Hệ thống cơ quan xét xử và kiểm sát Nguyên tắc nhận diện: cơ quan/chủ thể chỉ được ban hành loại văn bản trong phạm vi thẩm quyền và theo hình thức, trình tự, thủ tục pháp luật quy định. Cần ghi nhớ theo bảng trong bài soạn: chủ thể ban hành → loại văn bản → phạm vi điều chỉnh → thẩm quyền/giới hạn → quan hệ với văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn. Phân biệt thẩm quyền ban hành với hoạt động áp dụng pháp luật: ban hành VBQPPL tạo ra quy tắc xử sự chung; áp dụng pháp luật giải quyết một vụ việc cụ thể trên cơ sở quy phạm có sẵn. Cách ôn: lập bảng từng cơ quan và loại văn bản được tài liệu nêu; không suy rộng thẩm quyền nếu chưa có căn cứ. 2.5. Chức năng và thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) NHÁNH 2 — BỘ MÁY NHÀ NƯỚC VÀ HỆ THỐNG CƠ QUAN NHÀ NƯỚC VIỆT NAM ĐỖ MẠNH HƯNG (89261020143) Pháp luật đặt ra quy tắc xử sự chung, được áp dụng nhiều lần với các chủ thể/tình huống thuộc phạm vi điều chỉnh. Ví dụ trong tài liệu: quy tắc đi đúng làn đường, dừng khi đèn đỏ. Tính quy phạm phổ biến Quy tắc pháp luật được thể hiện qua hình thức được nhà nước thừa nhận, ngôn ngữ và kết cấu pháp lý xác định. Văn bản thường có cấu trúc điều, khoản, điểm. Tính xác định chặt chẽ về hình thức Nhà nước tổ chức tuyên truyền, giáo dục, bảo đảm thực hiện; trong trường hợp đủ điều kiện pháp luật có thể áp dụng biện pháp cưỡng chế. Tính được bảo đảm thực hiện bởi nhà nước Quy phạm có khả năng điều chỉnh quan hệ xã hội trong một khoảng thời gian, nhưng có thể được sửa đổi/thay thế khi điều kiện xã hội và yêu cầu quản lý thay đổi. Ví dụ trong tài liệu: các bộ luật có thể được áp dụng qua nhiều năm và được sửa đổi khi cần. Tính ổn định tương đối 3.1. Thuộc tính cơ bản của pháp luật Pháp luật: quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận theo hình thức luật định; được bảo đảm thực hiện bằng quyền lực nhà nước. Đạo đức: chuẩn mực về đúng/sai, tốt/xấu; được bảo đảm chủ yếu bởi niềm tin, lương tâm, dư luận và đánh giá xã hội. Tập quán: cách xử sự được lặp lại và thừa nhận trong cộng đồng; chỉ có ý nghĩa pháp lý trong trường hợp pháp luật thừa nhận/cho phép áp dụng. Quy tắc của tổ chức/đoàn thể: áp dụng trong phạm vi tổ chức, dựa trên điều lệ và cơ chế nội bộ; không mặc nhiên có hiệu lực bắt buộc chung như pháp luật. Tiêu chí phân biệt: chủ thể hình thành; hình thức thể hiện; phạm vi tác động; mức độ bắt buộc; cơ chế bảo đảm thực hiện; hậu quả khi vi phạm. 3.2. Phân biệt pháp luật với các quy phạm xã hội khác Nhà nước tổ chức xây dựng, ban hành hoặc thừa nhận pháp luật theo thẩm quyền. Pháp luật là công cụ pháp lý quan trọng để tổ chức và kiểm soát hoạt động của bộ máy nhà nước. Nhà nước bảo đảm pháp luật được thực hiện; hoạt động của cơ quan nhà nước phải có căn cứ và giới hạn pháp lý. Khi phân tích quan hệ này, cần tránh xem pháp luật chỉ là mệnh lệnh tùy ý: nội dung pháp luật còn gắn với điều kiện kinh tế – xã hội, mục tiêu quản lý và các giá trị xã hội. 3.3. Mối quan hệ giữa nhà nước và pháp luật Pháp luật và kinh tế: quan hệ kinh tế là một cơ sở quan trọng tác động đến nội dung, sự hình thành và thay đổi của pháp luật; pháp luật cũng điều chỉnh, bảo vệ và định hướng quan hệ kinh tế. Pháp luật và chính trị: pháp luật thể chế hóa nhiều định hướng chính trị và tổ chức quyền lực; đồng thời quy định khuôn khổ pháp lý cho hoạt động của các chủ thể chính trị. Pháp luật và đạo đức: có vùng giao nhau về giá trị; đạo đức có thể ảnh hưởng đến xây dựng và thực hiện pháp luật; pháp luật không đồng nhất với đạo đức. Pháp luật và ý thức xã hội: nhận thức, thái độ, niềm tin xã hội tác động đến việc tuân thủ; thực tiễn áp dụng pháp luật cũng tác động ngược đến nhận thức và hành vi xã hội. Cách phân tích: xác định chiều tác động, cơ chế tác động và ví dụ; không đồng nhất quan hệ tác động qua lại với quan hệ nhân quả tuyệt đối. 3.4. Mối quan hệ giữa pháp luật và các hiện tượng xã hội Luật hiến pháp: các nguyên tắc nền tảng về chế độ chính trị, quyền con người/quyền công dân và tổ chức quyền lực nhà nước. Luật hành chính: quản lý hành chính nhà nước, tổ chức và hoạt động của cơ quan hành chính, quan hệ quản lý hành chính. Luật hình sự: xác định tội phạm và hình phạt. Luật tố tụng hình sự: trình tự, thủ tục giải quyết vụ án hình sự. Luật dân sự: tài sản, nhân thân và các quan hệ dân sự bình đẳng. Luật tố tụng dân sự: trình tự giải quyết vụ việc dân sự tại Tòa án. Luật hôn nhân và gia đình: quan hệ nhân thân, tài sản trong hôn nhân và gia đình. Luật lao động: quan hệ lao động và các quan hệ liên quan. Luật thương mại/kinh doanh: hoạt động thương mại và quan hệ kinh doanh theo phạm vi luật định. Luật đất đai: quản lý, sử dụng đất và quan hệ đất đai. Luật tài chính/thuế: tài chính công, ngân sách và nghĩa vụ thuế theo quy định. Luật quốc tế: quan hệ quốc tế và các quy tắc áp dụng giữa chủ thể luật quốc tế; cần phân biệt công pháp quốc tế với tư pháp quốc tế khi tài liệu có đề cập. Phân biệt các ngành luật: đối tượng điều chỉnh; phương pháp điều chỉnh; nhóm quan hệ xã hội; loại chủ thể; cơ chế bảo vệ quyền và xử lý vi phạm. 3.5. Các lĩnh vực pháp luật được nêu trong tài liệu Đọc kỹ sự kiện và quan hệ giữa các bên. Xác định quan hệ chính: quản lý hành chính, tài sản/dân sự, lao động, hôn nhân gia đình, hình sự, đất đai, thương mại hoặc tố tụng. Một tình huống có thể liên quan nhiều lĩnh vực; cần chỉ ra lĩnh vực trực tiếp điều chỉnh từng vấn đề, không gán toàn bộ vụ việc vào một ngành duy nhất nếu có nhiều quan hệ. Xác định chủ thể, quyền/nghĩa vụ, sự kiện phát sinh, quy định điều chỉnh và cơ chế giải quyết tranh chấp. 3.6. Phân tích tình huống và xác định lĩnh vực pháp luật NHÁNH 3 — PHÁP LUẬT, THUỘC TÍNH VÀ HỆ THỐNG PHÁP LUẬT ĐỖ MẠNH HƯNG (89261020143) Tập quán pháp: tập quán được nhà nước thừa nhận và cho phép áp dụng trong điều kiện luật định. Tiền lệ pháp/án lệ: cách giải quyết pháp lý trong vụ việc trước được sử dụng làm căn cứ tham khảo hoặc áp dụng theo cơ chế pháp luật thừa nhận. Văn bản quy phạm pháp luật: văn bản chứa quy phạm pháp luật, được ban hành đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục. Nguyên tắc khi sử dụng nguồn: xác định nguồn nào được pháp luật hiện hành thừa nhận; kiểm tra điều kiện áp dụng; không mặc nhiên xem mọi tập quán, bản án hay văn bản hành chính đều là nguồn pháp luật có giá trị như nhau. 4.1. Các nguồn pháp luật Nhóm văn bản luật/hiến định được bài soạn liệt kê: Hiến pháp, bộ luật/luật, nghị quyết của Quốc hội theo phạm vi văn bản được tài liệu trình bày. Nhóm văn bản dưới luật được bài soạn liệt kê: pháp lệnh/nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; lệnh/quyết định của Chủ tịch nước; nghị định của Chính phủ; quyết định của Thủ tướng; nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao; thông tư và các văn bản của cơ quan/chủ thể có thẩm quyền khác theo bảng trong tài liệu. Cách ghi sơ đồ: cơ quan ban hành → loại văn bản → phạm vi/đối tượng điều chỉnh → vị trí trong hệ thống → điều kiện hiệu lực. Lưu ý: danh mục, tên gọi và thẩm quyền ban hành văn bản có thể thay đổi theo luật về ban hành VBQPPL. Khi dùng sơ đồ để học pháp luật hiện hành, phải đối chiếu văn bản đang có hiệu lực; phần này phản ánh danh mục trong tài liệu nguồn. 4.2. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Thời điểm có hiệu lực và thời điểm hết hiệu lực. Văn bản có thể bị sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc hết hiệu lực theo quy định. Hiệu lực theo thời gian Phạm vi lãnh thổ mà văn bản được áp dụng: toàn quốc hoặc phạm vi địa phương/đơn vị theo thẩm quyền. Hiệu lực theo không gian Chủ thể, tổ chức, cá nhân và quan hệ thuộc phạm vi điều chỉnh của văn bản. Hiệu lực theo đối tượng Văn bản phải phù hợp với văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn. Khi có mâu thuẫn, phải xác định quy tắc ưu tiên theo pháp luật về ban hành văn bản và quy định chuyển tiếp có liên quan. Quan hệ thứ bậc hiệu lực Kỹ năng kiểm tra: số/ký hiệu; ngày ban hành; ngày có hiệu lực; tình trạng hiệu lực; văn bản sửa đổi/thay thế; phạm vi áp dụng. 4.3. Hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật Hồi tố: quy định mới được áp dụng đối với hành vi/sự kiện đã xảy ra trước thời điểm văn bản có hiệu lực trong trường hợp pháp luật cho phép. Bất hồi tố: nguyên tắc không áp dụng quy định mới cho sự kiện quá khứ, trừ trường hợp pháp luật quy định được áp dụng hồi tố. Khi phân tích: xác định thời điểm hành vi; thời điểm văn bản có hiệu lực; quy định chuyển tiếp; lĩnh vực pháp luật; điều kiện và giới hạn hồi tố. Không suy luận máy móc: không phải mọi văn bản mới đều được áp dụng cho mọi sự kiện cũ; phải kiểm tra quy định cụ thể và nguyên tắc pháp luật tương ứng. 4.4. Hồi tố và bất hồi tố Chứa quy tắc xử sự chung. Áp dụng nhiều lần đối với nhóm chủ thể/tình huống thuộc phạm vi điều chỉnh. Được ban hành đúng thẩm quyền, hình thức và trình tự luật định. VBQPPL Giải quyết vụ việc cụ thể, cá biệt. Xác định quyền, nghĩa vụ hoặc hậu quả pháp lý đối với chủ thể/vụ việc xác định. Được ban hành bởi chủ thể có thẩm quyền dựa trên quy phạm hiện hành. Văn bản áp dụng pháp luật Tiêu chí phân biệt: nội dung; đối tượng tác động; số lần áp dụng; chủ thể ban hành; căn cứ pháp lý; hậu quả pháp lý. Ví dụ khái quát: một quy định chung về điều kiện cấp phép là quy phạm; quyết định cấp hoặc từ chối cấp phép cho một cá nhân/tổ chức cụ thể là quyết định áp dụng pháp luật nếu đáp ứng tính chất pháp lý tương ứng. 4.5. Phân biệt VBQPPL và văn bản áp dụng pháp luật Xác định văn bản và cơ quan ban hành. Kiểm tra thẩm quyền, hình thức, trình tự ban hành. Xác định hiệu lực theo thời gian, không gian, đối tượng. Kiểm tra văn bản sửa đổi, thay thế, bãi bỏ và quy định chuyển tiếp. Xác định có mâu thuẫn với văn bản khác hay không; áp dụng quy tắc ưu tiên phù hợp. Kết luận văn bản nào điều chỉnh tình huống và vì sao. 4.6. Phương pháp xử lý bài tập về văn bản NHÁNH 4 — NGUỒN PHÁP LUẬT VÀ VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT ĐỖ MẠNH HƯNG (89261020143) Quy phạm pháp luật: quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận, có tính bắt buộc và được bảo đảm thực hiện bằng cơ chế nhà nước. Nêu hoàn cảnh, điều kiện, chủ thể hoặc tình huống mà quy phạm áp dụng. Câu hỏi nhận diện: “Trong điều kiện nào?”, “Ai?”, “Khi nào?”. Giả định Nêu cách xử sự mà chủ thể phải làm, được làm hoặc không được làm. Câu hỏi nhận diện: “Phải làm gì?”, “Được làm gì?”, “Không được làm gì?”. Quy định Nêu hậu quả pháp lý bất lợi hoặc biện pháp xử lý khi không thực hiện đúng quy định. Câu hỏi nhận diện: “Nếu vi phạm thì hậu quả gì?”. Chế tài Lưu ý phân tích: ba bộ phận là cấu trúc logic thường dùng; không phải điều luật nào cũng thể hiện đầy đủ cả ba bộ phận trong cùng một điều khoản. Có thể phải đọc liên kết nhiều điều khoản. 5.1. Quy phạm pháp luật: khái niệm và cấu trúc Quy định cấm đoán: yêu cầu chủ thể không thực hiện hành vi nhất định. Quy định cho phép: trao quyền hoặc cho phép chủ thể thực hiện hành vi trong điều kiện pháp luật xác định. Quy định bắt buộc: yêu cầu chủ thể phải thực hiện hành vi/nghĩa vụ nhất định. Quy định tùy nghi/định đoạt: cho phép chủ thể lựa chọn cách xử sự hoặc tự thỏa thuận trong giới hạn pháp luật. Cách phân biệt: từ khóa mệnh lệnh; mức độ tự do lựa chọn; nghĩa vụ hoặc quyền được xác lập; hậu quả khi không thực hiện. 5.2. Các loại quy định trong quy phạm pháp luật Chế tài hình sự: hậu quả pháp lý áp dụng đối với người thực hiện tội phạm theo quy định hình sự. Chế tài hành chính: biện pháp xử lý đối với hành vi vi phạm hành chính theo điều kiện luật định. Chế tài dân sự: hậu quả pháp lý trong quan hệ dân sự như buộc thực hiện nghĩa vụ, bồi thường thiệt hại, phạt vi phạm hoặc biện pháp khác theo quy định. Chế tài kỷ luật: xử lý vi phạm nghĩa vụ, kỷ luật trong quan hệ công vụ, lao động hoặc tổ chức theo quy định tương ứng. Tiêu chí phân biệt: tính chất hành vi; quan hệ pháp luật; chủ thể có thẩm quyền; mục đích; hình thức xử lý; căn cứ áp dụng. 5.3. Các loại chế tài Quan hệ pháp luật: quan hệ xã hội được quy phạm pháp luật điều chỉnh, trong đó các bên có quyền và nghĩa vụ pháp lý được nhà nước bảo đảm. Cá nhân, tổ chức có khả năng tham gia quan hệ pháp luật. Xem xét năng lực pháp luật và năng lực hành vi theo từng lĩnh vực. Chủ thể Quyền chủ thể: khả năng xử sự được pháp luật cho phép và yêu cầu chủ thể khác tôn trọng. Nghĩa vụ pháp lý: cách xử sự bắt buộc mà chủ thể phải thực hiện vì lợi ích của chủ thể khác hoặc lợi ích được pháp luật bảo vệ. Nội dung Lợi ích/vật chất hoặc phi vật chất mà các chủ thể hướng tới khi tham gia quan hệ pháp luật; cần xác định theo cách dùng thuật ngữ của giáo trình. Khách thể Khả năng có quyền và nghĩa vụ pháp lý. Năng lực pháp luật Khả năng bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện quyền và nghĩa vụ pháp lý; điều kiện cụ thể tùy loại chủ thể và lĩnh vực. Năng lực hành vi 5.4. Quan hệ pháp luật: khái niệm và yếu tố cấu thành Khái niệm: sự kiện/thực tế mà pháp luật gắn với việc phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quan hệ pháp luật. Hành vi hợp pháp. Hành vi trái pháp luật. Hành vi Sự kiện xảy ra không phụ thuộc trực tiếp vào ý chí con người nhưng có thể làm phát sinh hậu quả pháp lý khi luật quy định. Sự biến Ba hệ quả pháp lý: phát sinh quan hệ; thay đổi quan hệ; chấm dứt quan hệ. Cách giải bài tập: xác định sự kiện; xác định quy phạm gắn với sự kiện; chỉ ra quan hệ bị tác động; nêu hệ quả phát sinh/thay đổi/chấm dứt. 5.5. Sự kiện pháp lý Với quy phạm: trích quy tắc; xác định giả định; tìm cách xử sự; tìm chế tài nếu có; chỉ rõ điều khoản liên quan. Với quan hệ pháp luật: xác định các bên; năng lực chủ thể; quyền; nghĩa vụ; khách thể; sự kiện pháp lý làm phát sinh quan hệ. Không nhầm lẫn: quy phạm pháp luật là quy tắc chung; quan hệ pháp luật là quan hệ cụ thể được quy phạm điều chỉnh. 5.6. Phân tích cấu trúc quy phạm và quan hệ pháp luật trong tình huống NHÁNH 5 — QUY PHẠM PHÁP LUẬT VÀ QUAN HỆ PHÁP LUẬT ĐỖ MẠNH HƯNG (89261020143) Pháp luật: hệ thống quy tắc xử sự có tính pháp lý, được nhà nước ban hành/thừa nhận và bảo đảm thực hiện. Ý thức pháp luật: tổng thể quan điểm, tư tưởng, tình cảm, thái độ và đánh giá của con người đối với pháp luật, hiện tượng pháp lý và hành vi pháp luật. Ý thức xã hội: những quan điểm, tư tưởng, tình cảm và quan niệm chung của xã hội về các hiện tượng xã hội; ý thức pháp luật là một hình thái/bộ phận của ý thức xã hội. Khác biệt cốt lõi: pháp luật là hệ thống quy tắc; ý thức pháp luật là nhận thức và thái độ đối với pháp luật; ý thức xã hội có phạm vi rộng hơn ý thức pháp luật. 6.1. Phân biệt pháp luật, ý thức pháp luật và ý thức xã hội Nhận thức có hệ thống về bản chất, vai trò, nguyên tắc và quy luật của pháp luật. Có thể thể hiện trong lý luận, học thuyết và quan điểm khoa học pháp lý. Tư tưởng pháp luật/ý thức pháp luật lý luận Tình cảm, cảm xúc, thói quen, tâm trạng, thái độ và đánh giá thông thường của cá nhân/nhóm đối với pháp luật. Tâm lý pháp luật Hai phương diện cần ghi nhớ: nhận thức/lý luận và tâm lý/thái độ; chúng tác động qua lại, không phải lúc nào cũng đồng nhất. 6.2. Cấu trúc ý thức pháp luật Đối với xây dựng pháp luật: góp phần hình thành quan điểm, nhu cầu và đánh giá về nội dung pháp luật. Đối với thực hiện pháp luật: ảnh hưởng đến việc tự giác tuân thủ, thực hiện quyền và nghĩa vụ, lựa chọn hành vi hợp pháp. Đối với áp dụng pháp luật: hỗ trợ việc nhận thức quy định, đánh giá tính công bằng và trách nhiệm của người có thẩm quyền. Đối với phòng ngừa vi phạm: hiểu biết, thái độ tôn trọng và niềm tin pháp luật có thể thúc đẩy hành vi phù hợp. Đối với đời sống xã hội: góp phần hình thành văn hóa pháp luật và thói quen giải quyết mâu thuẫn bằng phương thức hợp pháp. 6.3. Vai trò của ý thức pháp luật Ý thức pháp luật ảnh hưởng đến việc xây dựng, giải thích, thực hiện và chấp hành pháp luật. Pháp luật và thực tiễn thực thi pháp luật tác động trở lại nhận thức, thái độ và niềm tin của xã hội. Văn hóa pháp luật: thể hiện qua hiểu biết pháp luật, thái độ tôn trọng pháp luật, hành vi pháp lý và cách sử dụng cơ chế pháp luật để bảo vệ quyền/lợi ích. Ví dụ ứng dụng trong bài soạn: hành vi tham gia giao thông; ứng xử trên mạng xã hội; thực hiện thủ tục hành chính; giao dịch trực tuyến; bảo vệ môi trường. Thông điệp học tập: biết quy định chưa đồng nghĩa với tự giác tuân thủ; ý thức pháp luật còn liên quan đến thái độ, niềm tin và hành vi trong tình huống cụ thể. 6.4. Mối quan hệ giữa ý thức pháp luật, pháp luật và văn hóa pháp luật NHÁNH 6 — Ý THỨC PHÁP LUẬT VÀ VĂN HÓA PHÁP LUẬT ĐỖ MẠNH HƯNG (89261020143) Chủ thể kiềm chế, không thực hiện hành vi mà pháp luật cấm. Dấu hiệu: không làm điều bị cấm. Tuân thủ pháp luật Chủ thể chủ động thực hiện nghĩa vụ pháp lý bắt buộc. Dấu hiệu: làm điều pháp luật yêu cầu. Thi hành/chấp hành pháp luật Chủ thể thực hiện quyền mà pháp luật cho phép; có thể thực hiện hoặc không thực hiện quyền, tùy bản chất quyền đó. Dấu hiệu: lựa chọn sử dụng quyền hợp pháp. Sử dụng pháp luật Hoạt động có tính quyền lực nhà nước của chủ thể có thẩm quyền, căn cứ quy phạm pháp luật để giải quyết vụ việc cụ thể. Dấu hiệu: có chủ thể thẩm quyền; cá biệt hóa quy phạm; ban hành quyết định hoặc hành vi pháp lý cụ thể. Áp dụng pháp luật Cách nhớ: tuân thủ = không làm điều cấm; thi hành = làm nghĩa vụ; sử dụng = thực hiện quyền; áp dụng = chủ thể có thẩm quyền giải quyết vụ việc. 7.1. Các hình thức thực hiện pháp luật Bản chất: hoạt động tổ chức có thẩm quyền đưa quy phạm pháp luật vào giải quyết vụ việc cụ thể. Đặc điểm: mang tính quyền lực nhà nước; được thực hiện theo trình tự/thủ tục; dựa trên quy phạm pháp luật; tạo ra quyết định cá biệt có giá trị pháp lý đối với đối tượng liên quan. Trình tự khái quát để học và phân tích: 1. Xác định, làm rõ tình tiết thực tế và vấn đề cần giải quyết. 2. Lựa chọn quy phạm/văn bản pháp luật phù hợp, kiểm tra hiệu lực và thẩm quyền. 3. Đối chiếu tình tiết với quy định, xác định quyền/nghĩa vụ và hậu quả pháp lý. 4. Ban hành quyết định áp dụng pháp luật hoặc thực hiện hành vi pháp lý theo đúng thẩm quyền, thủ tục. Yêu cầu: đúng căn cứ; đúng thẩm quyền; đúng trình tự; khách quan; công bằng; giải thích/lập luận rõ ràng. 7.2. Áp dụng pháp luật Khái niệm khái quát: hành vi trái pháp luật, có lỗi, do chủ thể có năng lực trách nhiệm pháp lý thực hiện, xâm hại quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ và làm phát sinh trách nhiệm pháp lý khi đủ điều kiện luật định. Vi phạm hình sự/tội phạm: hành vi có tính nguy hiểm cho xã hội được Bộ luật Hình sự quy định là tội phạm. Vi phạm hành chính: hành vi có lỗi, vi phạm quy định quản lý nhà nước, không phải là tội phạm và theo luật phải bị xử phạt hành chính. Vi phạm dân sự: không thực hiện/ thực hiện không đúng nghĩa vụ dân sự hoặc xâm phạm quyền, lợi ích dân sự; có thể làm phát sinh trách nhiệm dân sự. Vi phạm kỷ luật: không tuân thủ nghĩa vụ, nội quy, quy chế trong quan hệ lao động, công vụ hoặc tổ chức tương ứng. Tiêu chí phân biệt: tính chất và mức độ hành vi; lĩnh vực quan hệ; chủ thể; cơ quan xử lý; loại trách nhiệm có thể phát sinh. 7.3. Vi phạm pháp luật và các loại vi phạm Hành vi trái pháp luật. Hậu quả thiệt hại nếu cấu thành cụ thể yêu cầu. Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả khi cần chứng minh. Thời gian, địa điểm, công cụ, phương thức và các tình tiết liên quan. Mặt khách quan Quan hệ xã hội/lợi ích được pháp luật bảo vệ bị hành vi xâm hại. Khách thể Cá nhân hoặc tổ chức đáp ứng điều kiện chịu trách nhiệm pháp lý theo loại vi phạm. Xem xét năng lực trách nhiệm và các điều kiện tuổi/tư cách chủ thể khi pháp luật quy định. Chủ thể Lỗi của chủ thể. Động cơ, mục đích khi có ý nghĩa pháp lý đối với việc định loại, xác định mức độ hoặc hậu quả. Mặt chủ quan Cách kiểm tra: không kết luận có vi phạm chỉ từ hậu quả; phải xem xét đầy đủ hành vi, lỗi, chủ thể, khách thể và các điều kiện cấu thành tương ứng. 7.4. Các yếu tố cấu thành vi phạm pháp luật Cố ý trực tiếp: chủ thể nhận thức rõ tính chất nguy hiểm/trái pháp luật của hành vi, thấy trước hậu quả và mong muốn hậu quả xảy ra. Cố ý gián tiếp: chủ thể nhận thức rõ, thấy trước hậu quả có thể xảy ra, không mong muốn nhưng có ý thức để mặc hậu quả. Vô ý vì quá tự tin: thấy trước hậu quả có thể xảy ra nhưng tin rằng hậu quả sẽ không xảy ra hoặc có thể ngăn ngừa. Vô ý do cẩu thả: không thấy trước hậu quả dù phải thấy trước và có thể thấy trước trong điều kiện cụ thể. Cách phân biệt: khả năng nhận thức; việc thấy trước hậu quả; thái độ mong muốn/để mặc/tin sẽ ngăn được/không thấy trước. 7.5. Các loại lỗi Trách nhiệm hình sự: áp dụng đối với người thực hiện tội phạm; do cơ quan có thẩm quyền quyết định theo trình tự tố tụng hình sự. Trách nhiệm hành chính: phát sinh từ vi phạm hành chính; hình thức và thẩm quyền xử phạt theo pháp luật. Trách nhiệm dân sự: khôi phục/bảo vệ quyền lợi dân sự, thường gồm thực hiện nghĩa vụ, bồi thường thiệt hại hoặc hậu quả dân sự khác. Trách nhiệm kỷ luật: xử lý hành vi vi phạm nghĩa vụ, nội quy, quy chế trong quan hệ tương ứng. Cần phân biệt: một hành vi có thể làm phát sinh nhiều loại trách nhiệm nếu có đủ căn cứ riêng cho từng loại; không mặc nhiên loại trừ nhau. 7.6. Các loại trách nhiệm pháp lý Tóm tắt sự kiện có ý nghĩa pháp lý. Xác định hành vi và quy định có khả năng bị vi phạm. Xác định lĩnh vực: hình sự, hành chính, dân sự hay kỷ luật. Kiểm tra bốn yếu tố cấu thành: mặt khách quan, khách thể, chủ thể, mặt chủ quan. Phân tích lỗi: cố ý trực tiếp, cố ý gián tiếp, vô ý vì quá tự tin hoặc vô ý do cẩu thả. Xác định trách nhiệm pháp lý có thể phát sinh và chủ thể/cơ quan có thẩm quyền xử lý. Nêu kết luận kèm căn cứ pháp luật, không chỉ đưa ra nhận xét đạo đức. 7.7. Phương pháp giải tình huống vi phạm pháp luật NHÁNH 7 — THỰC HIỆN PHÁP LUẬT, ÁP DỤNG PHÁP LUẬT, VI PHẠM VÀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ ĐỖ MẠNH HƯNG (89261020143) Hoạt động chuyên môn gắn với pháp luật, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức và lợi ích công. Đòi hỏi kiến thức pháp luật, kỹ năng phân tích, lập luận, giao tiếp và xử lý hồ sơ/tình huống. Có yêu cầu về đạo đức, tính trung thực, trách nhiệm, bảo mật thông tin và tuân thủ quy tắc nghề nghiệp tương ứng. Tính chất công việc khác nhau tùy chức danh: xét xử, công tố/kiểm sát, tư vấn/bào chữa, công chứng, thi hành án, giải quyết tranh chấp hoặc quản lý tài sản trong thủ tục phá sản. 8.1. Đặc điểm cơ bản của nghề luật Tuân thủ pháp luật: thực hiện nhiệm vụ trong giới hạn quyền hạn và quy định chuyên ngành. Độc lập, khách quan: đánh giá hồ sơ, chứng cứ và quy định trên căn cứ pháp lý; tránh định kiến hoặc lợi ích không phù hợp. Trung thực, liêm chính: không xuyên tạc tài liệu, chứng cứ hoặc quy định; không đưa thông tin gây hiểu lầm. Trách nhiệm: thực hiện công việc đúng hạn, đúng thủ tục và chịu trách nhiệm về hoạt động thuộc phạm vi chuyên môn. Bảo mật: bảo vệ thông tin khách hàng/hồ sơ theo nghĩa vụ nghề nghiệp và pháp luật áp dụng. Tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp: ứng xử chuyên nghiệp, không lạm dụng quyền hạn, không cản trở quyền tiếp cận công lý. Nâng cao năng lực: cập nhật pháp luật, rèn luyện kỹ năng và tuân thủ quy tắc đạo đức của nghề. 8.2. Chuẩn mực hành vi cơ bản của nghề luật Tòa án nhân dân: cơ quan xét xử; giải quyết vụ án, vụ việc theo thẩm quyền. Viện kiểm sát nhân dân: thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Cơ quan thi hành án: tổ chức thi hành bản án, quyết định có hiệu lực theo phạm vi thẩm quyền và quy định pháp luật. Cơ quan/tổ chức bổ trợ tư pháp: các tổ chức, cá nhân hỗ trợ hoạt động pháp lý như luật sư, công chứng, thừa phát lại và các hoạt động giải quyết tranh chấp theo luật. Phân biệt vai trò: xét xử; công tố/kiểm sát; thi hành bản án; hỗ trợ/tư vấn/chứng nhận hoặc giải quyết tranh chấp. 8.3. Cơ quan tư pháp Tổ chức hành nghề luật sư: cung cấp dịch vụ pháp lý như tư vấn, đại diện, tham gia tố tụng theo quy định. Tổ chức hành nghề công chứng: thực hiện công chứng hợp đồng, giao dịch, bản dịch và các việc khác thuộc phạm vi pháp luật quy định. Văn phòng/thừa phát lại: thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được pháp luật giao như lập vi bằng, tống đạt, xác minh điều kiện thi hành án hoặc tổ chức thi hành án theo điều kiện luật định. Trọng tài thương mại và hòa giải thương mại: các cơ chế giải quyết tranh chấp theo thỏa thuận và quy định pháp luật. Quản tài viên/doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản: tham gia quản lý, kiểm kê, bảo toàn hoặc thanh lý tài sản trong thủ tục phá sản theo quy định. Lưu ý: tên gọi, điều kiện hành nghề, thẩm quyền và phạm vi dịch vụ phải tra cứu theo văn bản hiện hành. 8.4. Tổ chức hành nghề luật Thẩm phán: tiến hành xét xử, điều hành hoạt động tố tụng thuộc thẩm quyền và ra phán quyết theo pháp luật. Kiểm sát viên: thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp theo thẩm quyền. Luật sư: tư vấn pháp luật, đại diện, bào chữa/bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng theo quy định. Công chứng viên: thực hiện công chứng đối với hợp đồng, giao dịch và việc khác thuộc phạm vi pháp luật công chứng. Thừa phát lại: thực hiện công việc được pháp luật quy định như lập vi bằng, tống đạt, xác minh điều kiện thi hành án và tổ chức thi hành án theo thẩm quyền/điều kiện luật định. Trọng tài viên: giải quyết tranh chấp bằng trọng tài theo thỏa thuận và quy tắc tố tụng trọng tài áp dụng. Hòa giải viên thương mại: hỗ trợ các bên thương lượng, tìm giải pháp thỏa thuận trong tranh chấp thương mại. Quản tài viên: thực hiện nhiệm vụ trong thủ tục phá sản, quản lý/kiểm kê/thanh lý tài sản theo quy định. Cách so sánh chức danh: điều kiện bổ nhiệm/cấp phép; vị trí tổ chức; nhiệm vụ; thẩm quyền; trách nhiệm; giới hạn hành nghề. 8.5. Một số chức danh nghề luật NHÁNH 8 — NGHỀ LUẬT, CHUẨN MỰC NGHỀ NGHIỆP VÀ CÁC CHỨC DANH ĐỖ MẠNH HƯNG (89261020143) Trao đổi, lắng nghe, đặt câu hỏi và truyền đạt thông tin pháp lý rõ ràng, phù hợp đối tượng. Ví dụ trong tài liệu: giải thích thủ tục, chính sách hoặc quyền/nghĩa vụ cho người dân, khách hàng. Kỹ năng giao tiếp Thu thập, phân loại, đọc hiểu và đánh giá quy định, hồ sơ, tài liệu, chứng cứ. Xác định bản chất pháp lý và vấn đề trọng tâm của vụ việc. Kỹ năng nghiên cứu và phân tích Dùng lý lẽ, căn cứ pháp lý và chứng cứ để bảo vệ quyền lợi, tìm thỏa thuận phù hợp. Kỹ năng đàm phán, thuyết phục Trình bày quan điểm có cấu trúc; viện dẫn căn cứ; phản biện lập luận đối phương một cách logic. Kỹ năng tranh luận Nhận diện điểm nghẽn pháp lý; xây dựng và đánh giá phương án hợp pháp; lựa chọn giải pháp khả thi. Kỹ năng giải quyết vấn đề Tự chủ hoàn thành nhiệm vụ; phối hợp; phân công; theo dõi tiến độ; chịu trách nhiệm về phần việc. Kỹ năng làm việc độc lập, nhóm và lãnh đạo 9.1. Các kỹ năng cơ bản của người hành nghề luật Dựa vào lĩnh vực, vấn đề, thời điểm, đối tượng và cơ quan có thẩm quyền. Xác định đúng văn bản cần tìm Ưu tiên cơ sở dữ liệu pháp luật, công báo và cổng thông tin chính thức của cơ quan nhà nước. Tra cứu nguồn đáng tin cậy Còn hiệu lực; hết hiệu lực toàn bộ/một phần; đã được sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ. Kiểm tra tình trạng hiệu lực Tên văn bản; căn cứ ban hành; điều, khoản, điểm; phạm vi điều chỉnh; đối tượng áp dụng; điều khoản thi hành/chuyển tiếp. Đọc cấu trúc văn bản Xác định chủ thể; điều kiện; quyền/nghĩa vụ; ngoại lệ; thời hạn; hậu quả pháp lý. Phân tích ngôn ngữ pháp lý Lưu tên văn bản, số/ký hiệu, điều khoản, ngày ban hành, ngày hiệu lực và đường dẫn/nguồn tra cứu để có thể kiểm chứng. Ghi nhận nguồn 9.2. Kỹ năng tìm kiếm và nghiên cứu văn bản pháp luật Xác định câu hỏi pháp lý cần giải quyết; viết thành vấn đề cụ thể, tránh diễn đạt quá rộng. I — Issue (Vấn đề pháp lý) Tìm đúng điều luật/quy phạm/án lệ có liên quan; kiểm tra hiệu lực và phạm vi áp dụng. R — Rule (Quy tắc pháp luật) Đối chiếu từng tình tiết với từng điều kiện của quy phạm; giải thích vì sao quy định phù hợp hoặc không phù hợp. Xử lý các dữ kiện còn thiếu, tình tiết phản biện và ngoại lệ nếu có. A — Application (Áp dụng/Phân tích) Trả lời trực tiếp vấn đề; nêu kết quả và hướng xử lý phù hợp với phân tích. C — Conclusion (Kết luận) Trong bài soạn, phần mô tả tình huống được tách thành bước chuẩn bị trước IRAC: tóm tắt dữ kiện khách quan, giữ lại thông tin có ý nghĩa pháp lý. Fact (Dữ kiện tình huống) Trình tự hoàn chỉnh để làm bài: Fact → Issue → Rule → Application → Conclusion. Ví dụ trong tài liệu: xác định Tòa án có thẩm quyền sau thay đổi tổ chức; tình huống yêu cầu mở thủ tục phá sản và xác định Tòa chuyên trách có thẩm quyền. Các ví dụ gắn với mốc thời gian và cơ cấu tư pháp cụ thể phải được kiểm tra lại theo pháp luật hiện hành trước khi dùng. 9.3. Mô thức IRAC và phân tích tình huống Đã tóm tắt đúng dữ kiện cốt lõi chưa? Đã xác định đúng vấn đề pháp lý, chủ thể và quan hệ pháp luật chưa? Đã tìm đúng văn bản, điều khoản và kiểm tra hiệu lực chưa? Đã phân biệt quy phạm chung với văn bản áp dụng cho vụ việc cụ thể chưa? Đã đối chiếu từng điều kiện pháp lý với dữ kiện chưa? Đã xem xét ngoại lệ, quy định chuyển tiếp và tình tiết phản biện chưa? Kết luận có trả lời trực tiếp câu hỏi và dựa trên lập luận đã trình bày không? Có nêu rõ điểm nào chưa đủ dữ kiện để kết luận chắc chắn không? 9.4. Checklist tự kiểm tra một bài phân tích pháp lý NHÁNH 9 — KỸ NĂNG PHÁP LÝ VÀ PHÂN TÍCH TÌNH HUỐNG ĐỖ MẠNH HƯNG (89261020143) SƠ ĐỒ NHẬP MÔN LUẬT HỌC ĐỖ MẠNH HƯNG (89261020143)